With our own hands

Wijze lessen uit Afghaans-Tadzjiekse keuken

Een boek geschreven in het Tadzjieks, Dari-Perzisch en Engels van 2,7 kilo, bijna 700 bladzijden, over de voedselcultuur van de Pamirs, een bergvolk op de grens van Afghanistan en Tadzjikistan: hoe exotisch wil je het hebben? Toch is ‘With our own Hands’ van Frederik van Oudenhoven en Jamila Haiders in zekere zin juist ook een universeel boek: rijk, mooi en wijs. Mede dankzij de foto’s met grote zeggingskracht van drie gelauwerde fotografen van mensen, landschappen en gerechten. Een boek waar ook nog eens uit gekookt kan worden, niet te vergeten: van brood van peulvruchteenmeel en walnoten- of abrikozensoep tot zoetigheden met moerbeibessen. Prins Charles zag het belang van het boek in, getuige zijn voorwoord. Een opluchting uit Afghanistan ook eens iets heel anders dan van bloed-doordrenkte oorlogshorrorverhalen te horen.

De Haagse Etno-botanicus Van Oudenhoven deed onderzoek naar landbouwgewassen in deze uithoek van de wereld. Met dankzij de onherbergzaamheid een nogal unieke agro-biodiversiteit, zoals 150 soorten inheemse soorten tarwe. Pas toen Van Oudenhovens baan ophield en hij zijn wetenschappelijke bril afzette, realiseerde hij zich iets geks: hij had tot dan toe helemaal niks gegeten van die lokale gewassen. Hij vroeg er naar bij collega’s en boeren die hem lieten proeven van de traditionele gerechten: veel lekkerder dan het vette, carnivore ex-Sovjet-eten dat buitenlanders normaal krijgen voorgeschoteld. Dat zette de deur open naar het boek: samen met de Canadese-Oostenrijkse Jamila Haider trok hij met een lijst van 150 recepten van dorp naar dorp, waar ze vervolgens vrijwel altijd moesten blijven om te eten, te slapen en te luisteren naar verhalen. Na vijf jaar buffelen resulterend in With our Own Hands.

Een verslag van hoe dankzij eeuwenoude ingenieuze teelt,- veehouderij- verzamel- en kookmethoden er gegeten wordt van regionale granen, peulvruchten, fruit, medicinale planten, melk, boter, kaas en vlees. Een holistisch boek over identiteit: over hoe ons eten onlosmakelijk verbonden is met landschappen, seizoenen, gebruiken, geschiedenis. Met advies van bijvoorbeeld een gepensioneerde Pamir-arts – dat we hier zo integraal kunnen overnemen: ‘Doe aan fysieke arbeid, eet lokaal en seizoensgebonden, eet en drink schoon voedsel en water en een divers dieet.’

Het zal niet verbazen dat ook in het Pamir-gebergte de traditionele voedselcultuur onder druk staat als gevolg van machtspolitiek, globalisering, de aantrekkingskracht van de steden en klimaatverandering. Ook trouwens van goedbedoelde ontwikkelingsprojecten, zoals dat waarbij Europese granen werden geïntroduceerd, die wel twee keer zo groot worden als de traditionele soorten. Maar de nieuwe ‘wondergranen’ bleken het in lokale grond niet goed te doen en moesten machinaal geoogst worden, waarvoor de stukken bergland te klein waren. Bovendien smaakte het nieuwe graan niet, vooral niet in de soepen waar het bij de Pamirs meestal voor wordt gebruikt. Kortom méér ellende, in plaats van verbetering. ‘Ik hoop dat door het boek de Pamirs zich het belang van hun eigen voedselcultuur meer gaan realiseren, zodat ze weerbaarder worden tegen de invloeden van buiten af’, aldus Van Oudenhoven, die op het punt staat weer naar het Pamir-gebergte te gaan om er het boek te helpen distribueren. Niet dat het moderne leven geen waardevolle verworvenheden kent. ‘Maar hoe kunnen ze gebruikmaken van het goede van de moderne ontwikkelingen, zonder het goede dat ze al hebben te verliezen?’

With our own Hands – A celebration of food and life in the Pamir Mountains of Afghanistan and Tadjikistan, Frederik van Oudenhoven en Jamila Haider, LM Publishers, ISBN 978-94-6022-227-6, € 54,50


Deze recensie is gepubliceerd in Bouillon Magazine, winter 2015