Opvoeden met Smaak


Hoe kinderen teweer te stellen tegen het enorme opdringerige aanbod van laagwaardig eten en drinken? Door te koken en te eten met regelmaat, kwaliteit, discipline en plezier. Op school, en zolang Nederland nog een ontwikkelingsland blijft, thuis.

Wat is belangrijker in een mensenleven: weten hoe je speciale effecten in een Powerpointpresentatie moet inbouwen of hoe je gezond moet eten? Tja, zeg het maar. Toch wordt er in het onderwijs meer geld gestoken in kinderen aanleren van computervaardigheden die ze toch al razendsnel onder de knie krijgen, dan in bewustzijn over eten: waar komt het vandaan, hoe maak je het klaar, wat is gezond? Een of twee biologielesjes per jaar misschien, dat is het. Elke basisschoolklas heeft tegenwoordig een elektronisch whiteboard. Het onderwijs moet met de tijd mee. Maar wat kost dat allemaal wel niet? Wat was er mis met de krijtjesschoolborden waar we zo’n tweehonderd jaar lang uitstekend mee leerden rekenen en schrijven? Waarom niet het geld besteden aan nuttiger zaken als een schooltuin, een gezamenlijk warme driegangenschoollunch, lessen pizza bakken, spruitjesburgers grillen en excursies naar de aardbeienboer?

Er gaat iets mis met onze kinderen. Lang niet alles, maar er zijn er steeds meer die te dik zijn of onhandelbaar vanwege overdoses cocktails van suikers met E-nummers en andere additieven. Dat is sneu en niet nodig. Hoe kinderen teweer te stellen tegen het enorme opdringerige aanbod van laagwaardig eten en drinken? Door in ieder geval als papa en mama met ze te eten, met regelmaat, kwaliteit, discipline en plezier. Maar veel ouders schijnen dat steeds minder doen. Ze blijven in gebreke, wat in extreme gevallen een vorm van kindermishandeling oplevert. Daar moeten we iets mee, om te beginnen op de scholen. Gegeten en gedronken wordt er op school sowieso. Op de basisschool, omdat kinderen tegenwoordig steeds meer overblijven tussen de middag. Op zijn best eten ze boterhammen van thuis, snel naar binnen gepropt, op zijn slechts voorverpakte koeken, chips met mierzoete drankjes, snoep of – nog erger – helemaal niks. Op de middelbare scholen vaak uit Coca-Cola en marsrepen-automaten. Ga je daar als ouder over klagen dan leer je dat scholen er niet zomaar vanaf komen, omdat ze er geld voor krijgen van Coca Cola en Co en er contractueel lange tijd aan vast zitten. Een grote schande. Welke actiegroep wil hiertegen campagne gaan voeren?

Het kan anders, uiteraard. In Italië worden elke dag een miljoen biologische driegangenmaaltijden op de lagere scholen geserveerd. Nederland is zo’n beetje het enige Europese land waar kinderen tussen de middag geen warme maaltijd krijgen. Inmiddels is er een landelijke club, Innovatienetwerk/ Platform Schoollunches die dat promoot, zie www.sameneten.nl. Vooral om kinderen het plezier van lekker samen eten te laten ontdekken. Op een paar zeldzame plekken gebeurt het, zoals de Rotterdamse basisschool Bloemhof en de Amsterdamse ’t Koggeschip. Het gaat niet makkelijk, leren de ervaringen: er is vaak geen geschikte ruimte, geen keuken, organisatorisch is het lastig rond te krijgen. Ongetwijfeld reële problemen. Toch nog even een cijfer om die in perspectief te zetten: in India krijgen dagelijks 140.000.000 schoolkinderen een gratis maaltijd.

Enfin, zolang Nederland in sommige opzichten dus nog een ontwikkelingsland is, moeten we het hebben van kleine projecten. De Smaaklessen op school bijvoorbeeld, een aantal jaren geleden aangezwengeld door Pierre Wind, zijn een groot succes. Allerlei les- en proefmateriaal is gratis aan te vragen en te downloaden en er zijn regionale steunpunten waar leraren en ouders smaaklesworkshops kunnen volgen.

De mooiste smaaklessen zijn die waarin kinderen zelf koken. Een paar keer per jaar geef ik een workshop pizza bakken voor de basisschoolkinderen in het dorp. Pizza’s, kun je die zelf maken dan? Dat kan, zonder pizzakoerier of diepvriesdoos. Het hele proces, van bloem tot een gedekte tafel met goed belegde pizza met zelfgemaakte pastasaus, past precies in een vrijdagschoolmiddag. Met smaak eten de kinderen de helft van hun zelfgemaakte pizza op. Met trots nemen ze de andere helft mee naar huis om papa en mama te te laten proeven.

Kinder- & Grote mensenpizza (voor 2 grote pizza’s)


Meng 250 gram bloem met ½ theelepel zout en twee theelepels gistkorrels in een kom.
Maak een kuiltje in het midden. Schenk er 1 ½ deciliter handwarm water en een scheut olijfolie bij, meng tot een samenhangende massa die van de wand van de kom loslaat.
Kneed het deeg op een met bloem bestoven ondergrond, zo’n tien minuten. Laat een half uur rijzen in een met een doek afgedekte kom op een warme plek.
Pel en snipper ondertussen de ui en de knoflookteentjes. Verhit olijfolie in een braadpan en laat ui en knoflook zo’n drie minuten zachtjes sudderen. Doe er vier deciliter gezeefde tomaten bij met een halve theelepel oregano en laat zo’n twintig minuten zachtjes pruttelen.
Verdeel het deeg in twee ballen en rol ze uit tot ronde pizzabodems. Leg ze op een bakplaat, maak de randen iets dikker. Verdeel de saus over de pizzabodems, vervolgens er tweehonderd gram gesneden champignons , een in repen gesneden paprika er en 150 gram geraspte belegen kaas. Bak de pizza’s zo’n tien minuten in het midden van een op 275 C voorverwarmde oven.

Nu wil ik de combinatie ‘koken, eten en kinderen’ niet romantiseren. Tjonge, wat kunnen ze soms zeuren over de maaltijd waar je je zo op hebt staan uitsloven. De een houdt niet van gesmolten kaas, een ander gruwt van stukjes gedroogde abrikoos in de sla en nummer drie is woedend omdat we rode bieten eten. En waarom moet papa altijd zulke rare groenten koken als pastinaken - ‘die stinken’ - en aardperen - ‘daar moet je scheten van laten’- of raapstelen – ‘ik ben toch geen konijn’. Flink zat ben ik het gezeik soms. Op twee manieren proberen we het enigszins te beteugelen: altijd tenminste een klein beetje proeven, met uitzondering van twee dingen naar keuze die ze écht niet hoeven te eten. Eén keer per jaar mogen ze ‘het ‘hoef-ik-niet-lijstje’ wijzigen, op hun veertiende gaat er eentje van af en vanaf hun vijftiende is het afgelopen. Een andere manier om het leuk te houden is ze zélf met regelmaat te laten koken. Inmiddels werpt de smaakopvoeding zijn vruchten af. De jongste van tien bakt volledig zelfstandig een flinke stapel pannekoeken (nee, zonder pakjes en voorverpakt spul), die van dertien prachtige chocoladecakes (zie vorige haakjes) en die van zestien zette onlangs op tafel zelfgemaakte spelttortellini gevuld met romige spinazie en oude geitenkaas. Tjonge, het einde van de opvoeding raakt in zicht.

Floor Bussinks Tortellini met romige spinazie, geitenkaas en sal

Een nog redelijke onervaren kok van zestien blijkt zelf gevulde tortellini te kunnen maken.

Ingrediënten

-500 gram speltbloem
-5 eieren
- 1 kg verse of 500 gram diepvriesspinazie
- ui
- 200 gram ricotta
- nootmuskaat
- peper en zout
- 75 gram boter
- handvol salieblaadjes
-300 gram geraspte oude geitenkaas

Zeef de bloem op een schone ondergrond, veeg op een bergje, maak daar een kuiltje in en breek daarin de eieren. Roer met een vork geleidelijk de eieren door het meel. Kneed vervolgens het deeg tot het soepel is. Laat het ingepakt in folie een uurtje in de koelkast liggen.
Maak ondertussen de vulling. Fruit de ui, doe de spinazie er bij en laat die slinken. Giet de spinazie af en druk er zoveel mogelijk vocht uit. Roer er de ricotta, geraspte nootmuskaat en peper en zout door.
Haal het deeg uit de koelkast en maak er pastavellen van. Dit gaat het makkelijkst met een pastamachinetje: haal ze daar zo’n vijf keer doorheen, op een steeds dunnere stand. Bij gebrek aan zo’n apparaat gaat het ook wel met een deegroller, al kost dat wat meer moeite en is het lastiger om ze mooi dun te krijgen. Maak er vierkante vellen van 1 à 2 mm dik, 10 cm bij 10 cm.
Schep op elk vierkantje net naast het midden een desertlepel met spinazievulling. Maakt met behulp van een kwastje en wat water de pasta rondom de spinazie wat vochtig. Vouw het vierkantje dubbel van de ene hoek naar de hoek aan de overkant. Druk het deeg goed aan en druk het lucht uit de vulling. Rol met je duimen de rechte kant van de driehoek één slag naar binnen toe (richting de punt). Vouw dan de twee zijvleugels naar het midden (van de punt af) en druk ze goed op elkaar. Herhaal dit voor alle flapjes. Kook ze in gezouten water, zo’n drie tot vier minuten. Verhit ondertussen de boter en laat de salieblaadjes kort meebakken. Serveer de tortellini met de salieboter en geraspte geitenkaas.



Verdere tips

Eerste baksel
Havermoutkoekjes zijn makkelijk met en al snel door kinderen te maken. Mix 125 gram zachte boter met 125 gram suiker en een zakje vanillesuiker. Klop een ei erdoor, zeef er 100 gram bloem, een theelepel bakpoeder en een snuf zout door. Roer er 125 gram havermout door. Schep hoopjes van het mengsel op een bakplaat en druk ze aan met een vork. Bak 25 minuten in een op 160 graden voorverwarmde oven.

Jamie Oliver
De DVD’s met de kookprogramma’s van Jamie Oliver zijn behalve voor volwassenen ook voor opgroeiende kinderen leuk en leerzaam. Mijn zoontje vindt zo grappig dat Jamie Oliver in een van de vroegste afleveringen de trapleuning afglijdt. En passant worden ze aangestoken door zijn kook-enthousiasme en krijgen ze allerlei warenkennis en bereidingstechnieken mee.

Kinderkookboeken
Heel veel kinderboeken zijn er tegenwoordig. Eén tip: 'Vandaag kook ik Italiaans' van Molie Thomson. Duidelijke foto's, heldere indeling en uitleg van gerechten die kinderen lekker vinden.

Gepubliceerd in Genoeg no. 91, april-mei 2012